جوش‌شیرین که از نظر شیمیایی با نام بی‌کربنات سدیم شناخته می‌شود، ماده‌ای بلوری سفید است که در آب حل می‌شود و خاصیت قلیایی ملایمی دارد و به خنثی‌سازی اسید اضافی معده کمک میکند.
کاربردهای بی‌کربنات سدیم در خوراک دام
۱. حفظ تعادل اسید ـ باز در بدن حیوانات
بی‌کربنات سدیم به‌عنوان یک عامل اصلی بافر در جیره‌های غذایی عمل کرده و به تثبیت تعادل اسید ـ باز کمک میکند. بسیاری از خوراک‌ها، به‌ویژه جیره‌های مبتنی بر ذرت که حدود ۶۰٪ جیره غذایی را تشکیل می‌دهند، خاصیت اسیدی دارند. جوش‌شیرین این اسیدها را در فرآیند هضم خنثی کرده و سلامت دستگاه گوارش را بهبود می‌بخشد.
این ماده باعث رقیق شدن شیره‌های گوارشی، افزایش جذب مواد مغذی و تحریک اشتها می‌شود. در طیور، بی‌کربنات سدیم از بروز مشکلات معده مانند گاستریت جلوگیری کرده و با کاهش اسید معده از آسیب به مخاط معده پیشگیری میکند. افزودن آن به آب آشامیدنی نیز می‌تواند در درمان مشکلاتی مانند رفلاکس یا نفخ مؤثر باشد و روند بهبود را سرعت بخشد.
پس از جذب در دستگاه گوارش، بی‌کربنات سدیم به تنظیم اسیدیته خون و تعادل مایعات بدن کمک میکند که برای تغذیه مطلوب حیوان ضروری است.
۲. بهبود تولید تخم و استحکام پوسته
استحکام پوسته تخم‌مرغ وابسته به سطح مناسب کربنات و سدیم در خون طیور است. بی‌کربنات سدیم با حفظ دسترسی فسفر، شرایط لازم برای تشکیل پوسته را فراهم میکند. در هوای گرم، طیور به‌دلیل تنفس شدید مقدار زیادی CO₂ از دست می‌دهند که باعث کاهش سطح کربنات خون و در نتیجه کاهش کربنات کلسیم ـ ماده اصلی پوسته تخم‌مرغ ـ می‌شود.
افزودن حدود ۰٫۲٪ بی‌کربنات سدیم به جیره در تابستان (افزایش سطح کل به ۰٫۳۸٪) سطح کربنات خون را بازیابی کرده و موجب پوسته‌های محکم‌تر، افزایش نرخ تولید تخم و بهبود ضریب تبدیل خوراک می‌شود. بنابراین جوش‌شیرین ابزاری مؤثر برای حفظ کیفیت تولید در شرایط آب‌وهوایی سخت است.
۳. کاهش استرس گرمایی
استرس گرمایی یکی از مشکلات رایج طیور در مناطق گرم است. در دماهای بالاتر از ۳۵ درجه سانتی‌گراد، پرندگان با تنفس شدید CO₂ بیشتری دفع کرده و ذخایر قلیایی خون کاهش می‌یابد. این عدم تعادل عملکرد غدد درون‌ریز را مختل کرده و سلامت کلی را پایین می‌آورد.
افزودن ۰٫۱ تا ۰٫۵٪ بی‌کربنات سدیم به خوراک باعث افزایش pH و قلیاییت خون شده و توان پرنده را برای مقابله با گرما بالا می‌برد. این کار همچنین به حفظ فعالیت‌های متابولیکی در شرایط سخت کمک میکند. استفاده از جوش‌شیرین در آب آشامیدنی نیز کیفیت آب را بهبود داده و در دوره‌های استرس شدید، به هیدراته ماندن حیوان کمک میکند.
